اولین گفت و گو از مجموعه گفت و گوی جدید من برای چلچراغ. عکس از حجت سپهوند.

بچه هایی که بی هوا پست مدرن شدند

پگاه آهنگرانی از رفقای قدیم چلچراغ است و فکر می‌کنم نیازی به معرفی بیش از این ندارد. نازنین احمدی به واسطه بازی در
مجموعه «بی‌گناهان» احمد امینی چهره جدیدی است که این روزها به عالم بازیگری معرفی شده. هر چند که پیش از آن در فیلم «سه زن» منیژه حکمت و چند تئاتر بازی کرده. حالا چرا این دو نفر در کنار هم؟ پگاه آهنگرانی و نازنین احمدی تقریباً بیشتر وقتشان را با هم می‌گذرانند و به قولی رفیق فابریک هم هستند. اما جالب اینجاست که این دو دوست صمیمی کلی نظر غیرمشترک با هم دارند. به بهانه اکران فیلم «آتش سبز» و سریال «بی‌گناهان» با هم نشستیم و درباره خیلی چیزها گپ زدیم؛ از پست مدرنیسم بگیر تا آقا‌زاده‌های سینما و ... اولش قرار بود این تنها یک گفت‌وگوی عادی باشد، اما آخرش چیزی شد که دارید می‌بینید. فکر می‌کنم شیوه‌ای باشد که کمتر کسی به سراغش رفته. این شروع مجموعه گفت‌وگوهای جدیدی از این دست با چهره‌های آشناست. گفت‌وگوهایی که خود این چهره‌ها در آن نقش گفت‌وگوکننده هم دارند و پاسخ‌گوی صرف نیستند.



- از کجا شروع کنیم؟
پگاه آهنگرانی: واقعاً از کجا شروع کنیم. موقعیت خنده‌داری است. در واقع من و نازنین همه چیز را درباره همدیگر می‌دانیم.

- شما همدیگر را از کی می‌شناسید؟
پگاه آهنگرانی: ما یک دوست مشترک آهنگ‌ساز داشتیم. من یک فیلم ساخته بودم و توی دفتر آنها مشغول مونتاژ آن بودم که با نازنین همانجا آشنا شدیم.
نازنین احمدی: البته دورادور همدیگر را می‌شناختیم، اما آشنایی اصلی از همان موقع بود.

- «بی‌گناهان» اولین کار تلویزیونی شما بود؟
نازنین احمدی: بله.
پگاه آهنگرانی: می‌خواهی اصلاً یک توضیح کامل بده که از کجا شروع کردی و بعد هم برو سراغ همین سریال.
نازنین احمدی: من رشته تئاتر را در دانشگاه تهران خوانده‌ام. بیشتر فعالیتم هم در زمینه تئاتر بود و البته فیلم کوتاه. در کنار آن دوره‌های مونتاژ را هم گذرانده‌ام و این کار را هم انجام می‌دهم البته با پگاه. وارد این حرفه که شدم، کار تئاترم کمتر شد، اوضاع تئاتر هم خوب نبود. تا این‌که در فیلم «سه زن» خانم حکمت نقش جوانی مادربزرگ را بازی کردم و بعد از آن کار «بی‌گناهان» بود که به پگاه پیشنهاد شده بود و او هم من را برای بازی در این نقش معرفی کرد.
پگاه آهنگرانی: من خودم خیلی اتفاقی وارد دنیای بازیگری شدم و هیچ علاقه خاصی به آن نداشتم. با این‌که مادرم درگیر آن بود، اما موسیقی برایم جایگاه دیگری داشت نسبت به سینما. اتفاقی وارد این دنیا شدم، اما علاقه‌ام توأمان با این ورود، به سینما شروع شد. برای تو این چطور بود؟ برای تویی که در دانشگاه هم در همین رشته تحصیل کرده‌‌ای؟
نازنین احمدی: من هم از اول خیلی بازیگری را دوست نداشتم. خوب نقاشی می کردم و خیلی هم آن رشته را دوست داشتم، اما شرایطی نبود که بتوانم کار هنری بکنم. توی دبیرستان در رشته ریاضی تحصیل کردم تا راحت‌تر وارد رشته هنر بشوم. رشته تئاتر را شاید بیشتر از روی اجبار انتخاب کردم. به این علت که سایر رشته‌های هنری امتحان عملی داشت، اما تئاتر این طور نبود و ساده‌‌ترین رشته‌ای بود که می‌توانست من را وارد هنر کند. دوستش داشتم، اما نه به اندازه‌ای که عاشقش باشم. وقتی وارد این رشته شدم، بیشتر دوست داشتم کارم را در رشته طراحی صحنه ادامه بدهم، اما چون در دانشگاه کار بازی و کارگردانی بیشتر دیده می‌شد و راحت‌تر بود، کم‌کم به عنوان یک بازیگر شناخته شوم و نمره خوبی هم در این درس‌ها گرفتم، اما در درس طراحی صحنه یک مشکل باعث شد نمره خوبی نگیرم. روز تحویل پروژه دکوری را که ساخته بودم، در دانشگاه دزدیدند و در نهایت نمره 5/13 از این درس گرفتم. همین باعث شد که نتوانم طراحی صحنه را ادامه بدهم و شاید به اجبار وارد بازیگری شدم. یعنی دوست داشتم طراحی صحنه بخوانم و بازی کنم، اما خب نشد.

- اما اجبار خوبی بود در نهایت.
نازنین احمدی: شاید بله شاید هم نه. شاید اگر در آن رشته تحصیل می‌کردم، موفق‌تر بودم، چون رشته بازیگری امنیت ندارد.
پگاه آهنگرانی: دقیقاً همان چیزی را گفتی که من هم می‌خواستم بگویم. خود من به عنوان بازیگری که در چند سال اخیر زیاد فیلم بازی کرده‌ام، همچنان احساس ناامنی می‌کنم و همیشه فکر می‌کنم در کنار بازیگری باید کار مونتاژ هم بکنم، فیلم هم بسازم و هیچ وقت تکیه‌ام فقط روی بازیگری نباشد.

- فکر می کنم همین دلیل است که خیلی از بازیگرها را به سوی کارها و هنرهای دیگر می‌کشاند.
پگاه آهنگرانی: به نظر من یک علتش به خاطر امنیت شغلی است، چون در بازیگری همیشه قرار است تو انتخاب بشوی، از طرف یک نفر دیگر. اما یک دلیل دیگرش به نظر من این است که خیلی‌ها می‌آیند مثلاً ترجمه می‌کنند، عکس می‌گیرند، نقاشی می‌کنند و ... این است که تو در ایران و در بازیگری احتیاج نیست پتانسیل زیادی را مصرف کنی و لازم نیست خلاقیت خاصی را در بازیگری از خودت نشان بدهی. کافی‌است تو آدم بی‌شکلی باشی که کارگران شکلت بدهد. پس اگر تو خلاقیتی داشته باشی، باید یک‌جا بتوانی خودت از آن استفاده کنی. به همین خاطر ترجیح می‌دهی کارهای دیگری بکنی که دست خودت باشد و این طوری می‌توانی روح خودت را ارضا کنی.
نازنین احمدی: من هم همین‌طور هستم. وقتی مونتاژ را یاد گرفتم، حس خوبی داشتم، چون می‌دانستم حالا کار دیگری را هم بلدم. البته فرقی نمی‌کند که تو در چه زمینه‌ای فعالیت می‌کنی، مهم این است که تو کار کنی؛ این‌که ایده‌ات را جایی خرج کنی تا دیده شود.
مثلاً وقتی به موقعی که فقط تئاتر کار می‌کردم، نگاه می‌کنم، اوضاع تئاتر آن موقع زیاد خوب نبود. هر سال یک مدیر عوض می‌شد و هر مدیری هم سلایق خودش را داشت. راستش من خیلی از تئاتر ناامید شده بودم و فکر می‌کردم به هیچ دردی نمی‌خورد، چون پول که نداشت هیچ، خیلی مواقع اصلاً کارت اجرا نمی‌شد. در سینما هم اگر بخواهی وارد شوی، کلی چیز دوست نداشتی پشتش هست که آدم را آزار می‌دهد و ... خب تو باید دلمشغولی دیگری هم برای خودت فراهم کنی که دچار این معضل نشوی.
پگاه آهنگرانی: راست می‌گویی. خود من هم تئاتر کار کرده‌ام، البته بازی نه، در زمینه موسیقی. همیشه هم دلم می‌سوخت برای بازیگرانی که فقط بازیگر تئاتر بودند. فوق‌العاده پرانرژی بودند و در میانشان کلی بازیگر قوی هم وجود داشت و ... اما نمی‌شود برای اینها کاری کرد. خود من حدود سه چهار ماه هر روز برای تمرین به اداره تئاتر می‌رفتم و آخرش به من 50 هزار تومان دادند. این رقم در مقابل سینما خنده‌دار است. من همیشه با خودم فکر می‌کنم چه انرژی‌ای باعث می‌شود که بچه‌های تئاتر هنوز هم در فضای آن بمانند و فعالیت کنند.
نازنین احمدی: البته درآمد یک بخش ماجراست. یادم می‌آید اولین کاری را که انجام دادم یک‌سال طول کشید و ما برای آن تولد گرفتیم و آخرش من 9000 تومان دستمزد گرفتم. اما خب من عاشق تئاتر بودم و دوست داشتم در همان فضا هم کار کنم و آن موقع پولش هم زیاد برایم مهم نبود. اما فکر کنید با این نگاه من در عرض دو سال سه کار تئاتر انجام دادم که هیچ کدامش به نتیجه نرسید. یکی در ممیزی رد شد، یکی در اواخر تمرین و یکی هم موقع باز‌بینی. در این دوره من هر روز کار می‌کردم، اما آخرش این طور شد. با خودم گفتم آدم این‌طور اصلاً دیده هم نمی‌شود. وقتی تو باز‌خورد کارت را نمی‌بینی، کم‌کم سرخورده می‌شوی.
مشکل دیگر فضای بسته حاکم بر تئاتر است. عده‌ای هستند که در این فضا ثابت کار می‌کنند و سبک و فضای مخصوص به خودشان را دارند و فضاهای جدید را قبول ندارند. مثلاً یک کار رئال داشتیم که از طرف اساتیدمان رد شد چون عقیده داشتند بازیگران به جای بازی، خودشان هستند و کار بیش از حد رئال شده.

- احتمالاً این درد مشترک نسل ماست. این‌که نسل قبل از ما همیشه در موردمان احساس خطر کرده و هر طور که توانسته به کارمان ایراد گرفته.
پگاه آهنگرانی: اتفاق دیگری که در مورد ما افتاده این است که همه‌مان دچار دوگانگی شده‌ایم. برای این‌که غرب به سرعت به سمت پست مدرنیسم پیش می‌رود و ما حتی به مدرنیسم هم نرسیده‌ایم. الان فضا بسته نیست که ما نتوانیم کارهای آنها را ببینیم. خب ما اینها را می‌بینیم و بعد می‌خواهیم خودمان یک کار جدید بکنیم که نمی‌گذارند. در کنار آن ما هنوز به مدرنیسم هم نرسیده‌ایم که بتوانیم از آن عبور کنیم و کاری عجیب و جدید انجام بدهیم.
نازنین احمدی: اتفاقاً ما مدرنیسم را رد نکرده‌ایم، اما می‌خواهیم به پست مدرنیسم برسیم.
پگاه آهنگرانی: خب من هم همین را می‌گویم.
نازنین احمدی: شما الان تهران را ببین. خارج از فضای بازیگری با یک پارادوکس روبه‌رویی. یک جامعه سنتی که می‌خواهد آیتم‌های دنیای مدرن را داشته باشد. برج و شلوغی و ...

- فکر می‌کنم معنای واقعی تقابل سنت و مدرنیسم را هر روز داریم می‌بینیم.
نازنین احمدی: دقیقاً. تو داری یک چیز کاملاً مدرن را در فضایی کاملاً سنتی می‌بینی. خب نمی‌توانی آن را بپذیری.
پگاه آهنگرانی: در بازیگری هم همین‌طور است. تو آن طرف را می‌بینی، در نتیجه‌ نمی‌توانی این طرف را بپذیری، از آن طرف هم می‌خواهی چیزهایی را بگویی که نمی‌شود و آخرش قاطی می‌کنی. الان مدرنیسم برای آنها چیز پیش پا افتاده‌ای است. ما این مرحله را ندیده‌ و یکدفعه با پست مدرن‌ها روبه‌رو شده‌ایم.

- و حالا مثل خیلی از جاهای دیگر می‌خواهیم از روی این مرحله بپریم و به مرحله بعد برسیم بدون اینکه آن را فهمیده باشیم. این را در همه چیزمان می‌بینیم.
پگاه آهنگرانی: دقیقاً. در خود سینما فلان کارگردان دکوپاژ کلاسیک بلد نیست و بعد می‌خواهد کارهای عجیب بکند. خب تو اول باید آن مرحله را گذرانده باشی که بتوانی به این یکی برسی. تو اصل را بلد نیستی و می‌خواهی بروی سراغ کارهای عجیب و غریب چون درصد ریسکش کمتر است.
نازنین احمدی: در نقاشی هم همین‌طور است. طرف می‌آید اول کار کلاسیک را یاد می‌گیرد، بعد با خودش می‌گوید خب حالا من می‌خواهم همه چیز را از یک زاویه دیگر ببینم مثل پیکاسو. او به این رسیده و تو آن را می‌پذیری. اما الان برای ما خلاقیت این شده که شما کار متفاوت و غیرمتعارف بکنی، بدون هیچ دلیل و هدفی صرفاً به خاطر متفاوت بودنش و چون آگاه نیستیم، به به و چه چه می‌گویم.
پگاه آهنگرانی: و بعد چون این سبک قاعده ندارد، تو نمی‌توانی آن را با چیز دیگری مقایسه کنی.

- جالب است، اما در همین هجمه‌ای که می‌گویید، خیلی‌ها هم به گذشته برگشت کرده‌اند. مثلاً در سینما نمونه‌اش همین چهار پنج فیلم مثلاً طنزی که این اواخر اکران شد. این نه پست مدرن است نه کلاسیک. نمی‌دانم می‌شود به آن حتی رو‌حوضی هم گفت یا نه. این که چند تا آدم غالتاق به پست هم می‌خورند و مدام می‌خواهند همدیگر را سر‌کیسه کنند و ما به آنها می‌خندیم. این چه بلایی است که بر سر سینمای ما آمده؟
پگاه آهنگرانی: در واقع در هر سینمایی – این طرف و آن طرفش هم فرقی ندارد – ما یک سینمای روشنفکر داریم که می‌خواهد به همین حرف‌های قلنبه سلنبه‌ای که زدیم بپردازد و یک سینما هم سینمای مخاطب عام است. اما اتفاقی که در این بین می‌افتد، این است که حتی در سینمای هالیوود که درصد فیلم‌های مخاطب عامش 80 درصد کارهایی است که ساخته می‌شود، فیلم‌هایی که می‌بینی اکثراً خوش‌ساخت هستند و در واقع توهین به تماشاچی نیست. اگر فیلم کمدی هم که می‌سازند حداقل خوش‌ساخت است و تو به عنوان تماشاچی که نگاهش می‌کنی، سرگرم می‌شوی. من اصلاً با سینمای عام و تماشاچی‌پسند مخالف نیستم، اما اتفاقی که دارد اینجا می‌افتد، به نظرم توهین مستقیم به تماشاچی است. ما در این سال‌ها ذهن تماشاچی را تربیت کرده‌ایم که کارها هر بار باید مبتذل‌تر از دفعه قبل باشد. این را خودمان ساخته‌ایم.
به نظرم بزرگ‌ترین ضربه را الان به سینمای ما در هر ژانری‌اش، تلویزیون زده. برای این‌که این قدر سطح سلیقه مخاطب را پایین آورده که او حاضر به دیدن هر چیزی هست. من بعضی وقت‌ها که سریال‌های مثلاً ظهر را می‌بینم، از فرط حماقت کاراکترها تعجب می‌کنم و از این‌که چطور رویشان شده که اینها را پخش کنند. تلویزیون است که باید در جامعه فرهنگ‌سازی کند، اما متأسفانه در اینجا دارد عکس‌ عمل می‌کند و دارد فرهنگ مردم را نابود می‌کند.
نازنین احمدی: حرف‌هایت را قبول دارم، اما متأسفانه سینما به جایی رسیده که تلویزیون معقول به نظر می‌رسد.
پگاه آهنگرانی: خب تو باید به بودجه و امکانات هم نگاه کنی. مثلاً در این شرایط فکر می‌کنی داریوش مهرجویی یا بهرام بیضایی و ... می‌توانند کار بسازند؟ خب ته ماجرا این می‌شود. اما با بودجه میلیاردی فلان سریال می‌شود در سینمای ایران جریان‌سازی کرد.
نازنین احمدی: به نظر من این کارهای 90 دقیقه‌ای بود که سینما را به اینجا رساند. خیلی‌ها با بودجه‌های کم آمده‌اند و ظرف مدت کوتاهی دارند از این دست فیلم‌ها می‌سازند.

- در این بین اما خیلی از کارگردان‌های خوب هم به سمت ساختن 90 دقیقه‌ای آمده‌اند.
پگاه آهنگرانی: چون نمی‌توانی در سینما کار کنی و باید خرج زندگی‌ات را بدهی و مسئولیت داری و ... خب مجبور می‌شوی و می‌روی از این فیلم‌های مزخرف می‌سازی تا شاید هر سه سال یک‌بار بتوانی چیزی باب طبع خودت هم بسازی. اما واقعاً این بزرگ‌ترین خیانت به فرهنگ ما بود.

- اما نمی‌شود از تأثیرگذاری‌اش در جامعه گذشت. فکر می‌کنم این را الان نازنین احمدی بهتر فهمیده. از وقتی که سریالش روی آنتن رفته.
نازنین احمدی: صددرصد. بالاخره در دورترین نقطه‌ها هم مردم تلویزیون را می‌بینند و تو در آن دیده می‌شوی. این‌طوری تلویزیون غیرقابل مقایسه می‌شود با سینما.
چون تو حتی اگر نخواهی انتخابش کنی، کسانی اطرافت هستند که آن را می‌بینند و تو هم مجبوری در کنارشان نگاهش کنی، اما در سینما باید انتخاب کنی. تلویزیون همه جا هست چه بخواهیم چه نخواهیم به همین دلیل قوانین خودش را دارد. تو وقتی وارد تلویزیون می‌شوی، باید شرایط آن را قبول کنی و برای آن بسازی. پس اگر آن را قبول نداری، اصلاً نباید سراغش بروی و هستند کارگردان‌هایی که این شرایط را پذیرفتند و سینمای ما را شبیه تلویزیون کردند.

- الان خیلی از فیلم‌هایی هم که در سینما پخش می‌شوند اول برای تلویزیون ساخته شده بوده‌اند. مثلاً پارسال در جشنواره فجر «شب» رسول صدرعاملی می‌آید و حتی جایزه هم می‌برد.
پگاه آهنگرانی: خیلی از فیلم‌های دیگر جشنواره پارسال تلویزیونی بود.

- کمی هم در مورد بازیگری و چیزهای دیگر حرف بزنیم. الان می‌گویند یکی از مشکلات سینمای ما بحث مافیاست. یا مثل خیلی جاهای دیگر درباره آقازاده‌هایش حرف می‌زنند که خود پگاه هم یکی از محکومین آن است...
پگاه آهنگرانی: درباره آقازاده‌ها حق دارند چنین چیزی را بگویند و من اصلاً از خودمان به عنوان آقازاده‌های سینما دفاع نمی‌کنم، چون آدم‌هایی به شدت با استعدادتر از ما هم هستند که هنوز وارد این سیستم نشده‌اند. من حق را به همه آنها می‌دهم. اما از یک طرف هم از خودمان دفاع می‌کنم. این‌که وقتی تو وارد این کار می‌شوی، ممکن است ورودت به واسطه خانواده‌ات باشد، اما ماندنت دیگر خیلی ربطی به این قضیه ندارد، چون همه‌اش به کار خودت بستگی دارد. به خاطر این‌که این قدر بازیگر وارد سینما و تلویزیون می‌شود که اگر تو اشتباه کنی یا دیر بجنبی، یکی دیگر جایت را می‌گیرد. این اصلاً شوخی‌بردار نیست. در واقع ما فقط برای ورود از خانواده‌مان کمک گرفته‌ایم اما ادامه‌اش دیگر دست آنها نیست.
نازنین احمدی: اما همان ورود هم کم چیزی نیست. یعنی تو بتوانی جایی دیده شوی و اصلاً تو را ببینند. این چیز خیلی ساده‌ای نیست. من هم باز شانس آوردم که با پگاه و خانم حکمت آشنا شدم و اگر این اتفاق نمی‌افتاد، ممکن بود تا 10 سال دیگر هم بازی رسمی‌ای که دیده بشود، نکنم و اصلاً بروم سراغ یک کار دیگر. این یک شانس است که تو بتوانی برای یک بار هم که شده در یک کار جدی، نه یک فیلم کوتاه یا تئاتر دانشجویی، بازی کنی و دیده بشوی و ببینی آیا خوب هستی یا نه که بعداً بمانی یا نمانی. این‌که تو را ببینند و حسابت بکنند و جدی‌ات بگیرند. من باز شانس آوردم و با آقای امینی آشنا شدم، اما در همان کار هم برای انتخاب من خیلی تردید وجود داشت.
پگاه من را برای این کار معرفی کرده بود و خانم حکمت هم از من حمایت کردند اما من چند ماه آنجا می‌رفتم، بدون هیچ قراردادی و هر روز این صحبت بود که آیا من باشم یا نه و من بر سر این مسئله با خودم درگیر بودم. یعنی تا وقتی که من جلوی دوربین بازی کردم، این اطمینان نبود. البته من هم به آنها حق می‌دهم، چون تا به حال کاری از من ندیده بودند و به هر حال داشتند ریسک می‌کردند و این فضا استرس‌هایی هم به‌وجود می‌آورد.
پگاه آهنگرانی: این چیزی است که ما حتی به آن فکر هم نکرده‌ایم. مثلاً در کار اولم بدون این‌که سعی کنم انتخاب شدم و از اول تا آخر فیلم خودم بودم. این موقعیتی است که کمتر برای بازیگری به وجود می‌آید. این هم شاید به علت آشنا‌بازی بود.
نازنین احمدی: تو نباید سعی می‌کردی که خودت را ثابت کنی، اما من باید خیلی سعی می‌کردم تا خودم را ثابت کنم. این محدودیت‌ها برای من و امثال من وجود دارد.
پگاه آهنگرانی: در کنار اینها واقعاً سینما چیز پیچیده‌ای‌است. روابطی هم که در آن وجود دارد این طوری است. اما این برای من نیست، چون من جزو خانواده سینما هستم و مثلاً‌ فلان کارگردانی که برای خیلی‌ها کارکردن با او سخت و محال است، عموی کودکی‌های من بوده. اینها دوستان خانوادگی‌ ما بوده‌اند و از کودکی با آنها بوده‌ایم، برای همین خیلی چیزها در موردشان برایمان راحت‌تر می‌شود.

- در حقیقت سختی این ماجرا را امثال مادر تو کشیده‌اند به جای خودت و حالا تو نیاز نیست مثل امثال ما بارها و بارها خودت را ثابت کنی تا به جایگاهی برسی.
پگاه آهنگرانی: این چیزی است که برای ما خیلی عادی بوده. شاید نبود این هیجان زدگی و استرس هم به پیشرفت ما خیلی کمک کرده. انگار جلوی دوربین خانگی خودتان قرار گرفته‌ای، چون آن فضا تو را نگرفته. فضایی که کنار آمدن با آن خیلی سخت است.

Labels: 40cheragh, cinema, interview

بخشی از گفت وگوی مفصل من با رضاکیانیان. این گفت وگو در شماره قبل چلچراغ به بهانه انتخاب او به عنوان چهره هنری سال انجام شد. چیزی که نیاز به توضیح بیشتر ندارد دلچسب بودن حرف زدن با آدم دوست داشتنی است که از مصاحبتش خسته نمی شوی. عکسش هم مربوط به نمایشگاه اخیر عکاسی اوست که امین محمدی آن را گرفته.

مثل هیچ‌کس

رضا کیانیان به‌عنوان برترین چهره هنری امسال انتخاب شد. او به معنای واقعی کلمه یک هنرمند چندوجهی است. مجسمه می‌سازد. کتاب می‌نویسد. روزنامه‌نگاری می‌کند. عکس می‌گیرد، بازی می‌کند و.. بدون تردید او امروز به‌عنوان یکی از بهترین بازیگران ایران قابل تقدیر است. بازیگری که حالا می‌توان از او به‌عنوان غولی نام برد که موقع بازی همه‌چیز و همه‌کس را در اطرافش تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. او آدم رک و صاف و صادقی است و وقتی روبه‌رویش می‌نشینی اگر درست هم‌کلامش شوی، خیلی راحت تا آخر گفت‌وگو همراهش خواهی بود. او رضا کیانیان سینمای ایران و یا بهتر است بگوییم جامعه هنری ایران است. کسی که از تجربه کردن نمی‌هراسد و به قول خودش وقتی دلش چیزی را می‌خواهد آن را انجام می‌دهد. خیلی سریع و بدون فکر کردن شیرجه می‌زند به قلب ماجرا، چون عقیده دارد موقعی که کاری را شروع کنی، همان موقع فکرش هم می‌آید. گفت‌وگو با رضا کیانیان احتیاج به بهانه‌ای ندارد، چون او همیشه چیزی برای به هیجان آوردن من و تو دارد. امروز به بهانه انتخاب او و خیلی چیزهای دیگر روبه‌رویش نشسته‌ایم و درباره خیلی چیزها گفته‌ایم و شنیده‌ایم. پیشنهاد می‌کنم آن را از دست ندهید.

*به‌نظر شما آیا اسطوره داشتن برای یک بازیگر کار درستی است؟
یعنی چی اسطوره داشتن؟

*مثلا اینکه شما کسی را آن‌قدر دوست داشته باشید که بخواهید از او گرته‌برداری کنید یا به او استناد کنید و...
من کلا فکر می‌کنم الگو داشتن کار خوبی نیست. در هر زمینه‌ای. چه در سینما، چه در بازیگری، تجارت و... وقتی تو الگو داری ته‌ات معلوم است. مثلا وقتی که الگوی تو آقای X است، یعنی آخرش می‌خواهی شبیه او بشوی. خود او که هست؟ چرا اصلا تو بروی؟ محدوده خواست‌های عده‌ای کوچک است و با خودشان می‌گویند من اگر شبیه فلانی بشوم خیلی خوب است. اما وقتی تو داری کاری را می‌کنی معلوم نیست که به کجاها می‌رسی. این یک مثال خیلی قدیمی است، تو وقتی قله‌ای را فتح می‌کنی، پشت آن حتما یک قله دیگر هم هست و همین‌طور الی آخر. وقتی تو از همین الان می‌گویی آمال و آرزوهای من همین قله است، بعد اگر به آن رسیدی، می‌گویی حالا سراغ بعدی هم می‌روم. این‌طوری تو به آدمی تبدیل می‌شوی که نمی‌شود روی حرف‌هایت حساب کرد، چون خودت هم نمی‌دانی می‌خواهی کجا بروی. ولی فرض کن او می‌گوید که من می‌خواهم بازیگر شوم و می‌خواهم بازیگر خوبی بشوم. به‌هرحال هرکدام از ما شکل‌هایی را در زندگی‌مان دیده‌ایم، چیزی که در مورد بازیگری من از آن به‌عنوان مراتب بازیگری یاد می‌کنم. مثلا من خودم دوست دارم به مراتب بالایی برسم، نه این‌که مثل کسی بشوم، چون آن کس مثل خودش است، من هم مثل خودم هستم. خب من می‌گویم وقتی الگو داشته باشی، ته‌ات معلوم است، وقتی ته‌ات معلوم باشد، دیگر نمی‌توانی پیشرفت کنی. یک وجه دیگر این ماجرا این است که تو وقتی الگو داری خودت را فراموش می‌کنی. چون تو باید خودت را کشف کنی، آن آدم الگوی تو اگر موفق شده و به جایی رسیده، حتما خودش را کشف کرده و چون خودش را کشف کرده، آدم درجه یکی شده. تو هم خودت را کشف کن، مطمئن باش درجه یک می‌شوی. تو در تمام جهان هیچ‌چیزی را نمی‌توانی پیدا کنی که دو تا مثل هم باشند. هیچ‌چیز. حتی محصولات کارخانه‌ای، چه برسد به انسان. وقتی در جهان هیچ دوتایی مثل هم نیست، برای همین هست که خدا یکی است. وقتی می‌گویند خدا یکی است، یعنی تو هم یکی هستی و همه چیزها یکی است.
پس وقتی تو یکی هستی، آن یکی بودنت را کشف کن دیگر. بفهم که چه گنجی درونت هست. آن را کشف کن. وقتی این کار را کردی، می‌شوی یگانه. هیچ‌کس مثل تو نیست دیگر، چون خودت را کشف کردی و شدی شکل خودت. من هم در بازیگری دوست دارم شکل خودم باشم، چون دوست ندارم شکل کسی باشم، چون حس می‌کنم خداوند به اندازه کافی و وافی در وجود من چیزی گذاشته، یعنی در وجود همه گذاشته، که فقط باید بروی کشفش کنی تا یگانه شوی. آن‌وقت هیچ‌کس مثل تو نیست. بعضی‌ها خب ذاتا تنبل هستند و می‌خواهند از آن سفره‌ای که وجود دارد، آنها هم لقمه‌ای بخورند، خب بگذار بخورند. ایرادی هم ندارد. آنها در همان حد می‌بینند، اما آدم دلش برایشان می‌سوزد، چون خداوند یک گنج بزرگ را درونشان گذاشته که به آن کاری ندارند و ریزه‌خوار سفره دیگران شده‌اند.

*وقتی گفت‌وگوهای شما با ناصر و فردین را می‌خواندم، این نکته به ذهنم رسید که شما این دو نفر را دوست داشته‌اید. خیلی‌ها می‌خواهند سینمای دوره آنها را ندیده بگیرند و روی آن اسم فیلمفارسی گذاشته‌اند. چیزی که به‌نظرم کار غلطی است، چون به‌هرحال آن دوره پایه سینمای امروز است. نظر شما در این‌باره چیست؟ آیا شما هم موافق این دیدگاهید؟
من از صفت دادن به هرچیزی خوشم نمی‌آید. یعنی وقتی می‌گوییم فیلمفارسی یعنی بد. یعنی یک‌سری از چیزها بد هستند. خب آن‌وقت خوبش چیست؟ مثلا فیلم خارجی؟ یعنی فیلم غیرفارسی خوب است؟ من این را نمی‌فهمم. پس این کلمه کلمه‌ای است که شمول ندارد، چون وقتی که یک چیز را تعریف می‌کنی، باید بتوانی ضدش را هم تعریف کنی. وقتی می‌گویی فیلمفارسی طرف مقابلش چیست؟ یعنی فیلم غیرایرانی؟ یا نه فیلم ایرانی؟ یا فیلم روشنفکرانه؟ خب اگر بگوییم فیلم روشنفکرانه بعدش باید مقابلش بگویی فیلم غیرروشنفکرانه نه فیلمفارسی. این‌طوری است که می‌گویم این به لحاظ منطق غلط است. برای این‌که ما فقط خیال خودمان را راحت کنیم و بگوییم یک چیزهایی بد است یا یک انگ داشته باشیم که با آن بگوییم چیزهایی را که دوست نداریم از سر راهمان رد کنیم، می‌گوییم فیلمفارسی. در صورتی‌که فیلمفارسی چه معنی دارد؟ ما به‌عنوان آدم و به‌عنوان کسی که فکر دارد، شعور دارد، سواد دارد، کتاب می‌خواند، منطق دارد و فلسفه می‌فهمد، وقتی که یک تعریف می‌دهیم، آن تعریف باید کامل و جامع باشد.
این تعریف جامع و کامل نیست. من هم از آن خوشم نمی‌آید و از آن استفاده نمی‌کنم. یعنی نه مخالفش هستم نه موافقش. کاری به آن ندارم. اما ما می‌گوییم سینمایی که مردم می‌روند، سینمایی که عالمه می‌روند و سینمایی که خواص می‌روند. این را من می‌فهمم. آن‌موقع هم همین سینماها وجود داشت. الان فیلم‌هایی در این روزها اکران می‌شود که روی آنها را سفید کرده. خب پس این‌ها خوبند و آنها بد؟ یا برعکس؟ یعنی به لحاظ اخلاقی آنها فیلم‌های خیلی اخلاقی بودند، چون همه‌اش درباره جوانمردی بود و کمک به مردم و دستگیری و... خب مردم هم همین چیزها را دوست دارند. اما الان توجه بکن مثلا توی طنزهای تلویزیونی چه اتفاقی دارد می‌افتد. در این طنزهای تلویزیونی یا بعضی از چیزهایی که به‌عنوان فیلم طنز در سینماهای این روزها نشان می‌دهند، یک مشت آدم قالتاق، آدم‌هایی که به هیچ‌کس رحم نمی‌کنند، حتی به خودشان و خانواده‌شان، همه در حال تراشیدن سر آن یکی هستند و ما هم به اینها می‌خندیم. این دردناک نیست؟

*خب برویم سراغ ناصر و فردین. این‌طوری جایگاه آنها هم خاص می‌شود دیگر؟
من می‌گویم که قبل از انقلاب سینمای ما سه تا قله بازیگری داشت. اولی ناصر، دومی فردین و سومی آقای بهروز وثوقی. این دسته‌بندی را به لحاظ زمانی می‌گویم. یعنی زمانی که آقای ناصر ملک مطیعی بازی می‌کرد، اصلا آقای فردین و بهروز وثوقی نبودند. بعدا این دو نفر آمده‌اند. این سه تا قلل بازیگری قبل از انقلاب هستند که هرکدام از آنها هم یک مشخصه دارند که مخصوص خودشان است. قبلا یا حتی همین الان هم خیلی‌ها فکر می‌کنند که فردین یک لمپن بوده. چیزی شبیه علی بی‌غم. یا مثلا آقای ناصر ملک‌مطیعی یک کلاه مخملی بوده یا بهروز وثوقی ممل آمریکایی بوده. در صورتی‌که من می‌خواهم بگویم مگر می‌شود کسی فقط لمپن باشد و این‌قدر ماندگار باشد و هنوز هم که هنوز است، مردم دوستش داشته باشند؟ چنین چیزی امکان دارد؟ یعنی این آدم اصلا هیچ‌چیزی نداشته؟ چه چیزی در وجود او بوده که الان با این‌که 30 سال است بازی نکرده، شمایی که جوانی می‌شناسی‌اش و هنوز دوستش داری؟ چه چیزی بوده؟ این مصاحبه‌ها را من برای همین با این دو نفر کردم که ببینم این چه بوده؟ بعد تو می‌آیی نگاه می‌کنی، می‌بینی خانه پدر آقای فردین توی سنگلج پاتوق تئاتری‌های آن موقع بوده، پاتوق همه سیاه‌بازهای آن موقع. یعنی فردین از بچگی‌اش لای دست تئاتری‌ها بزرگ شده، بارها پشت‌صحنه تئاتر خوابش برده؛ تئاترهای درست و حسابی مثل تئاتر نوشین. او از بچگی در محیطی بزرگ می‌شود که محیط بازیگرانه است. در ضمن آدم بسیار باهوشی است. اینکه زیبا و خوش‌هیکل بوده به جای خودش که خدادادی است، اما آدم بسیار باهوشی بوده. برای اینکه وقتی می‌خواهد این فیلم‌ها را بازی کند، می‌رود کلاس رقص. یعنی کلاس رفته و همین‌طوری الله‌بختکی بازی نکرده. می‌رود کلاس آواز. فردین بهترین بازیگر در طول تاریخ سینمای ایران است که بلد است لب بزند. تو وقتی موسیقی را نشناسی که نمی‌توانی درست لب بزنی! او کسی است که نصف فیلم‌هایش را خودش کارگردانی می‌کند، به اسم دیگران، یعنی نیمی از فیلم‌ها، ایده‌های او بوده. بعد وقتی خودش کارگردانی می‌کند، فیلم متفاوتی را می‌سازد و می‌خواهد دنیای دیگری را تجربه کند. فردین است که می‌رود از ایتالیا دوربین وارد می‌کند، بعد چشم بسته می‌تواند دوربین را باز و بسته کند. امروز چه کسی می‌تواند؟ یعنی او باید خیلی دوربین توی دستش باشد که بتواند این کار را بکند، آن هم دوربین فیلم‌برداری! پس او می‌تواند فیلمبرداری کند و تکنیکش را بلد است. بعد می‌رود وسایل گریم از ایتالیا می‌آورد.
اوست که برای اولین‌بار اولین ست درست و حسابی گریم خارجی را به ایران می‌آورد. پس او آدم فهمیده و با شعوری است و خیلی چیزهای دیگر. خب وقتی که این وجوه از فردین دیده می‌شود، دیگر فیلمفارسی معنی ندارد. یعنی فقط یک انگ است. یا آقای ناصر ملک‌مطعی اولین فیلم سینمای ایران را بازی کرده به اسم «واریته بهاری» که سه تا اپیزود داشت و در یکی از اپیزودها بازی کرده. پاتوقش توی لاله‌زار است، آن موقعی که روشنفکرها بوده‌اند، هشت تا تئاتر بازی کرده، ورزشکار بوده و بدن مناسبی داشته و... او تنها کسی است در سینمای قبل از انقلاب که ستاره است – به این معنی که هر فیلمی که بازی کند همه می‌روند می‌بینند و او را دوست دارند – اما می‌رود و نقش دو هم بازی می‌کند، نقش کوچک را هم بازی می‌کند، نقش منفی هم بازی می‌کند، نقش‌های متفاوتی را هم بازی می‌کند. گروهبان می‌شود، دزد می‌شود، دهاتی یا شهری می‌شود و... چه ستاره‌ای جرأت می‌کند این کار را بکند؟ همین آقای فردین یا آقای وثوقی هم در این حد این کار را نکرده‌اند، چون ممکن است آن موقعیت از بین برود و آدم می‌گوید در حد من نیست که این کارها را بکنم، اما ناصر ملک‌مطعی کرد. خب این نشان دهنده وسعت دید بازیگرانه اوست. بهروز وثوقی هم خوب است. او هم نقش‌های متفاوتی را در سینمای ما بازی کرده. نقش‌هایی که تا الان مانده‌اند. او روی نقش‌هایش کار می‌کند و زحمت می‌کشد و... بهروز وثوقی از اینکه زشتش کنند، نمی‌ترسد. مثلا در فیلم «سوته‌دلان» آقای حاتمی، نقش عقب‌افتاده را با آن قیافه به‌خوبی بازی می‌کند. نقش معتاد را هم به‌خوبی بازی می‌کند. هیچ‌کس قبل از انقلاب به پای این سه نفر نمی‌رسد. یک‌سری از بازیگران تئاتر بودند، مثل آقای محمدعلی جعفری، سارنگ و... که خوب بودند، اما هیچ‌وقت نتوانستند این‌قدر ماندگار شوند. برای این‌که الان خیلی‌ها خاطرشان نیست، اما اینها ماندند.

*آقای کیانیان یک هنرمند چطور می‌تواند این‌قدر جامع باشد؟ این‌که چند تا کار را در حد قابل قبول انجام بدهد و در آنها موفق باشد. آیا برنامه‌ریزی خاصی می‌خواهد؟
درباره برنامه‌ریزی داری از بد کسی می‌پرسی، برای این‌که من این‌قدر شلوغم که زنم از دستم عاصی است. به همین‌خاطر درباره برنامه‌ریزی از من نپرس.

*خب خود شما چطوری این همه کار را انجام می‌دهید و در همه هم موفق هستید؟
واقعا نمی‌دانم. به‌نظر این‌طور چیزها را بهتر است یک نفر از بیرون بگوید. شاید یک منتقد، چون من خودم توی ماجرا هستم. اما من همیشه فکر می‌کنم که باید به روحم و عواطفم جواب مثبت بدهم. یعنی وقتی که من یک چیزی را دوست دارم، خب دوست دارم. چرا پسش بزنم؟ چرا انجام ندهم؟ انجام می‌دهم. ممکن است شکست بخورم، خب خورده‌ام، حالا چه کار کنم؟ ممکن هم هست موفق بشوم. خب شده‌ام، دمش‌گرم که شدم. من همیشه فکر می‌کنم باید کار کرد، قبل از این‌که فکر کرد. فکر توی کار می‌آید، ولی وقتی که ما فکر می‌کنیم بعدش می‌خواهیم کاری را انجام بدهیم، آن کار در واقع نیمه‌کاره می‌شود. یعنی من بارها تصمیم گرفته‌ام که مثلا می‌روم پیش فلانی این را بگویم و آن را نگویم و همیشه هم خراب کرده‌ام. اما وقتی می‌دانم می‌روم پیش فلانی درباره فلان چیز حرف بزنم، همیشه برده‌ام. فکر می‌کنم آدم باید شیرجه بزند توی آب. شیرجه بزن، یا ممکن است غرق بشوی، یا یکی به دادت برسد، یا بالاخره شنا را یاد بگیری. ولی تا وقتی که شیرجه نزده‌ای، در فکر آن آب، پیر و فاسد می‌شوی و هیچ‌وقت هم دستت به آب نخواهد رسید. پدر خدا بیامرزم وقتی می‌خواست در کودکی به من شنا یاد بدهد، من را به استخر وکیل‌آباد مشهد برد و پرتم کرد توی آب. فریاد زدم و این‌قدر دست و پا زدم که خودم را رساندم لبه استخر. گفت خب خیالم راحت شد. حالا برو برای خودت شنا کن.

*هر هنری یک وجه از احساسات شخص را نشان می‌دهد. نگاه شما وقتی که عکس می‌گیرید، یا مجسمه می‌سازید، یا بازی می‌کنید و... چقدر تغییر می‌کند؟
این هم از همان داستان‌هایی است که یکی دیگر باید از بیرون ببیند. من کارم را می‌کنم. مثلا چیزی را از توی ویزور می‌بینم که خوشم می‌آید و عکسش را می‌گیرم. این‌طور نیستم که فکر کنم در پروژه بعدی باید فلان کار را بکنم، چون نمی‌شود. من آن چیزی را که برایم پیش می‌آید انجام می‌دهم، چون مثلا شغل من که عکاسی نیست، پس می‌توانم در این کار رها باشم و راحت کارم را بکنم. خب مثلا سه سال عکس بگیرم. الان کلی عکس توی فایل‌های کامپیوترم دارم که فقط به بعضی نشانشان داده‌ام، ولی وقتی این پروژه آخر را کار کردم، انگار خودش به من گفت که اینها را نشان بده که رفتم با دوستان عکاسم صحبت کردم و تایید کردند و من هم کارها را نشان دادم. یعنی خودش رسید و در حقیقت من زاییدم.

*وسوسه شیرجه زدن به کارگردانی سراغتان نیامده؟
هنوز نه. شاید یک روز بشوم، فایلش را نمی‌بندم، اما هنوز وسوسه‌ام نکرده.

*مطبوعات و مخصوصا گفت‌وگو کردن خیلی برایتان جذاب است؟
من همیشه در کار مطبوعاتی بوده‌ام. از چهارم دبیرستان کار مطبوعاتی را شروع کردم. یادم می‌آید عکسم را توی روزنامه اطلاعات چاپ کردند و زیرش نوشته بودند جوانی هنرمند از مشهد که خبرنگار روزنامه اطلاعات است. همیشه این کار را دوست داشته‌ام، چون خوشم می‌آید که به این در و آن در سر بکشم و ببینم اصلا چه خبر است. این دنیا برایم جذاب است و در کنارش گفت‌وگو هم برایم جذابیت دارد.

*شما چقدر توی نقش‌هایی که بازی می‌کنید، دست می‌برید؟
یعنی چی دست می‌برید؟

*درباره کلیت کار می‌گویم، نه حس و حال بازیگری‌اش.
فهمیدم. من وقتی به یک نقش فکر می‌کنم، بالطبع در ذهنم ابعادی پیدا می‌کند که ممکن است از سناریو گسترده‌تر باشد. در نتیجه در وهله اول با فیلمنامه‌نویس صحبت می‌کنم و نظراتم را می‌گویم و با هم بحث می‌کنیم و به نتیجه‌هایی می‌رسیم. با کارگردان هم همین‌طور. چون آن آدم را شناخته‌ام و توی ذاتش رفته‌ام و اوست که به من می‌گوید کدام کارها را می‌کند یا نه. قاعدتا بیشترش را هم قبول می‌کنند، چون من خارج از فیلم و دنیایش که پیشنهادی ندارم. قدیم‌ها – هنوز هم البته هست – به بازیگر فیلمنامه نمی‌دادند، به‌دلیل این‌که می‌رفت می‌خواند و پیش خودش فکر می‌کرد که مثلا اینجا کلوزآپ من است یا اینجا مثلا من از آن در وارد می‌شوم و می‌زنم توی گوش او یا مثلا عاشق می‌شوم و... و برای خودش میزانسن می‌داد. در نتیجه وقتی سر صحنه می‌آمد، میزانسنش با کارگردان متفاوت بود و ممکن بود دلخوری به‌وجود بیاید. به همین دلیل سناریو را به او نمی‌دادند که هیچ فکری درباره‌اش نکند. در این نوع بازیگری بازیگر می‌خواهد بیشتر خودش را نشان بدهد. من هیچ‌وقت این‌طور نبودم. من دوست دارم نقشم را نشان بدهم و اصلا برایم مهم نیست که خودم را ببینند یا نه، چون می‌خواهم نقشم را نشان بدهم، در نتیجه برای فیلمنامه‌نویس یا کارگردان کمتر مشکل به‌وجود می‌آید، چون بعضی‌ها عاشق کلوزآپ هستند یا عاشق صحنه‌هایی که در کار دیده شوند و من این‌طور نیستم، چون همه موقعیت‌ها را دوست دارم. الان دیگر همه این را می‌دانند که من می‌خواهم نقشم را نشان بدهم، به همین‌خاطر از پیشنهاداتم ناراحت نمی‌شوند.

*اولین‌بار که قرار بود بازی‌تان مورد قضاوت قرار بگیرد، چه حسی داشتید؟
فرار کردم، چون فکر می‌کردم کارم خیلی مزخرف است، یعنی من در آن فیلم خیلی بد هستم. فیلم «تمام وسوسه‌های زمین» بود. توی جشنواره، فیلم را در سینما آزادی دیدم و نصفه فیلم این‌قدر از خودم بدم آمد که یواشکی جیم شدم و رفتم. ولی سه سال بعد که آن فیلم را دوباره تماشا کردم، دیدم که فیلم بدی هم نیست. ناوارد هستم، اما آن‌قدر بد نیستم. کلا من از خودم در فیلم خوشم نمی‌آید، چون هربار که کارم را می‌بینم کلی ایراد و اشکال از خودم در می‌آورم که هیچ منتقدی آنها به فکرش هم نمی‌رسد. من خودم می‌دانم کجاها خراب کرده‌ام، به همین دلیل ایراد دارم به آن فیلم‌ها. به همین دلیل وقتی از من می‌پرسند بهترین فیلمی که بازی کرده‌ای، کدام است، می‌گویم فیلم بعدی‌ام.

*پس زیاد در مورد خودتان قضاوت می‌کنید؟ درباره کارهای خودتان نقد می‌نویسید؟ اصلا اگر الان قرار باشد خودتان را نقد کنید، چطوری این کار را می‌کنید؟
سه تا از کتاب‌هایی که نوشته‌ام نقد خودم است. درباره فیلم‌هایی که بازی کرده‌ام و این‌که چرا این کار را کردم و یا چرا آن کار را نکردم، باید چطوری می‌بودم و چرا این‌طوری نشدم و... من به‌طور مرتب این کار را می‌کنم. یعنی در هر فیلمی که بازی می‌کنم، چیزی برایش می‌نویسم. مثلا اولین نقدی که درباره خودم نوشتم، درباره فیلم «کیمیا» بود که چه کردم و چه نکردم.

Labels: 40cheragh, cinema, interview

Labels: 40cheragh, hengame ghaziani, interview

Labels: 40cheragh, interview, tv

براي اين هفته چلچراغ رفتيم سراغ سريال يك مشت پر عقاب و با عواملش گفت‌وگو كرديم. خزر معصومي بازيگر نقش اول زن اين

سريال است. چيزي كه در ادامه مي‌خوانيد متن كامل گفت‌وگوي من با اوست كه قسمتي از آن در چلچراغ چاپ شد. عكسش هم مال مهگامه پروانه‌ست.

نوستالژياي نسل بي ستاره

1-خزر معصومي حالا اين روزها بيشتر توي چشم‌ها افتاده. با سريال «يك مشت پر عقاب» و نقش غزاله. نقشي كه به خاطر تغييراتي كه در مناسباتش داده‌اند او را عصباني‌كرده و در عين حال آن را دوست دارد به خاطر تمام تجربياتش.
2-« كاش به آدم‌ها كمي بيشتر نگاه كنيم تا پيام‌هايشان را از رفتارهاي خود آنها بگيريم نه از پيش‌فرض‌هاي خودمان.» اين جمله پاياني گفت‌وگوي ماست. چيزي كه معصومي به عنوان دردل در برخورد با نقشش مي‌گويد.
3-خزر معصومي دانشجوي رشته حقوق بوده اما چون در آزمون وكالت قبول نشده نتوانسته وكيل بشود، اما وكالت را خيلي دوست دارد و مي‌خواهد درسش را در گرايش حقوق محيط زيست ادامه بدهد. او زياد اهل گفت‌وگو نيست، خيلي به چهره اعتقاد ندارد، مي‌گويد آدم ترسويي است، نظر بعضي‌ها برايش مهم است و... اگر مي‌خواهيد چيزهاي بيشتري در مورد او بدانيد، گفت‌وگوي ما را بخوانيد.
4-«به رنگ ارغوان» و «باغ‌هاي كندلوس» دو فيلم سينمايي بودند كه پيش از اين خزر معصومي در آنها بازي كرده بود، اما چون اولي هيچ وقت اكران نشد و دومي هم به دنبال مخاطب خاص بود، هيچ‌كدام اين قدر معروفش نكرده بودند كه حالا «يك مشت پر عقاب» اسمش را بر سر زبان‌ها انداخته. تلويزيون مديومي ناشناخته براي او بوده كه زياد دوستش نداشته، اما... «يك مشت پر عقاب» آغاز دوباره خزر معصومي بود در ژانري متفاوت.

Labels: 40cheragh, interview, tv

بخشي از اين مطلب بلند در شماره 286 هفته‌نامه چلچراغ چاپ شده است.

بازار داغ فروش دي‌وي‌‌دي‌هاي فيلم «سنتوري» باعث شد تا يك بار ديگر بحث قاچاق فيلم‌هاي روي پرده يا هنوز پخش نشده سينماي ايران دوباره بر زبان‌ها بيفتد. فيلمي كه عوامل سازنده‌اش به فروش آن در اكران عمومي خيلي اميد بسته بودند و حالا به صورت يك توهم به آن مي‌نگرند. نسخه پخش شده از اين فيلم يك نسخه كامل و بدون حتي جرح و تعديل‌هاي نمايش آن در جشنواره بيست‌وپنجم‌فيلم فجر است و خودبه‌خود اين سؤال تكراري را به ذهن آدم متبادر مي‌كند كه واقعاً از كجا آمده؟ نسخه‌اي كه حتي زير‌نويس انگليسي هم دارد!
***
بحث قاچاق فيلم‌هاي ايراني چند سالي بيشتر نيست كه مطرح شده. اگر يادتان بيايد تا همين چندسال پيش اگر شما به نسخه‌اي از فيلم‌هاي اكران شده و آرشيوي سينما احتياج داشتيد، پيدا كردنش تقريباً برايتان غيرممكن بود و بايد براي آن خودتان را به آب و آتش مي‌زديد تا يك نسخه وي‌اچ‌اس آن هم با كيفيت نازل از فيلم را پيدا مي‌كرديد، اما حالا ... ورود تكنولوژي و استفاده راحت از آن اين روزها باعث شده حتي فيلم‌هايي را كه تصورشان را هم نمي‌كنيد، به راحتي خوردن يك ليوان آب به دست بياوريد. شايد اين نكته مثبت ماجراست، اما مثل خيلي از چيزهاي خوب ديگر اين مسئله براي ما ايراني‌ها نكته منفي‌اي هم دربر دارد. استفاده عده‌اي سودجو از چنين امكاناتي براي بردن سود بيشتر خودشان. البته در اين بين فرضيات ديگري هم مطرح است. مثل اين‌كه عده‌اي براي ضربه زدن مالي به يك گروه فيلم‌سازي اين كار را مي‌كنند يا بعضي كه مي‌دانند فيلمشان فروش خوبي ندارد، با درست كردن چنين جنجال‌هايي مي‌خواهند آن را توجيه كنند و ...
فارغ از همه غرغرهايي كه مي‌كنيم كه بايد فرهنگ‌سازي كرد تا مردم اين كارها را نخرند و ... به يك نكته مهم مي‌رسيم؛ اين‌كه كشور ما قانون كپي‌رايت درست و حسابي ندارد و نتيجه‌اش مي‌شود همين اتفاقات. تا وقتي چنين قانوني وجود ندارد، از مردم هم نمي‌شود توقع داشت كه چنين محصولاتي را خريداري نكنند. مي‌شود هزار و يك دليل آورد و از مشكلات اقتصادي شروع كرد و با بحث‌هاي فرهنگي ادامه‌اش داد. اما تجربه‌نشان داده كه اين‌طور بحث و جدل‌ها نه تنها تأثيري در اصل ماجرا ندارد كه كاروان اين حركت دارد با سرعت به جلو مي‌رود و اگر تا ديروز به فيلم‌هاي در حال اكران رسيده بود، حالا نوبت فيلم‌هاي در انتظار اكران است و فردا هم كه خدا مي‌داند مي‌خواهد چه بلايي بر سر آن بيايد. توزيع قاچاقي دي‌وي‌دي‌هاي «سنتوري» باعث شد كه سركي بكشيم به آرشيو اتفاقات اين چنيني سينماي ايران و اين موج را از شروعش بررسي كنيم. قضاوت را هم به خود شما واگذار مي‌كنيم. موجي كه احتمالاً شروعش با «نوبت عاشقي»‌و «شب‌هاي زاينده‌رود» بود كه هر دو از كارهاي محسن مخملباف هستند.
***
آغاز راه: مخملباف
بعد از جشنواره فيلم‌فجر سال 69 بود كه اين اتفاق افتاد. فيلم‌هاي «شب‌هاي زاينده رود» و «نوبت عاشقي» بعد از نمايش در جشنواره اجازه اكران حتي با جرح و تعديل هم نمي‌گيرند. خيلي‌‌ها سال 69 را سرآغاز مميزي فيلم در ايران مي‌دانند و شروع شدن خط قرمز گذاري‌هاي مشهود بر آن. در همين سال‌ها بود كه بحث بر سر اين فيلم‌هاي مخملباف بين‌اهالي مطبوعات بالا گرفت و آنهايي هم كه اين فيلم‌ها را نديده بودند بعد از شنيدن و خواندن اين جدل‌ها براق شدند تا هرطور كه شده اين كارها را به‌دست بياورند و ببينند. آن روزها بحث بر سر تغيير نگاه مخملباف بود و خيلي‌ها او را به اين خاطر مورد تاخت و تاز قرار مي‌دادند. در آن شرايط اگر مي‌خواستي اين فيلم را ببيني، بايد حدفاصل چهارراه ولي‌عصر تا ميدان انقلاب را بارها گز مي‌كردي و چندباري كلاه سرت مي‌رفت تا آخر سر يك نسخه نصفه و نيمه يا درب و داغان از اين فيلم‌ها را به‌دست مي‌آوردي و مي‌ديدي. كاري كه به نوعي حتي يك‌جور جرم محسوب مي‌شد و اگر به دام مي‌افتادي، بايد عواقبش را هم نوش‌جان مي‌كردي! راستي چه كسي آن روزها فكر مي‌كرد وقتي با اين حرص دنبال فيلم‌هاي مخملباف مي‌گردد، روزي در همين چهارراه ولي‌عصر آخرين ساخته او را به طور علني و با كيفيت عالي بفروشند و به راحتي از كنار دست‌فروش‌هاي اين فيلم بگذرد و برود؟ بايد قبول كنيم كه ساختار فرهنگي ما با سرعتي عجيب در حال تغيير است و تب‌هايمان امروزه به راحتي آب خوردن با ديروز فرق مي‌كند و عوض مي‌شود.
پخش قاچاق اين دو فيلم در آن روزها مناقشات را بيشتر كرد و هجمه مطبوعاتي به سمت مخملباف بيشتر شد. روزنامه‌هاي مهاجم نوشتند: «مخملباف، روشن‌ترين نمونه‌براي دريافت سياست‌هاي هدايتي، حمايتي و نظارتي حاكم بر سينماي ماست. مخملبافي كه با توبه نصوح وارد سينماي ما شد، چرا اكنون دچار نوبت عاشقي شده است؟ ...» اين سروصداها باعث شد تا مخملباف هم پاسخ آنها را بدهد و جنجال‌ها تا ماه‌ها ادامه پيدا كند. كاري با ادامه اين ماجرا نداريم كه مربوط به مطلب ما نيست. «نوبت عاشقي» و «شب‌هاي زاينده‌رود» علاوه بر اين جنجال‌ها آغازگر يك راه ديگر هم در سينماي ما بودند؛ آغاز بازار قاچاق عرضه فيلم. . فيلم به شكل زيرزميني توسط بسياري از دوستداران سينماي مخملباف و دانشجويان و تحصيل‌كرده‌ها ديده شد. اين اولين بار بود كه عدم صدور مجوز اكران فيلم به شكل معكوسي موجب شد تا جمع كثيري نسخه‌هاي ضعيف فيلم را ببينند.
* * *
آدم برفي: ادامه راه
بعد از فيلم‌هاي مخملباف كمتر فيلمي بود كه به بازار قاچاق هم برسد، چون در اين سال‌ها فيلم‌هاي پرحاشيه و پرسروصدا كمتر شده بود تا سال 73. سالي كه فيلم «آدم‌برفي» در جشنواره به نمايش درآمد و موجي از سروصدا را با خودش به ارمغان آورد. براي اولين بار بعد از انقلاب داود ميرباقري به خودش جرأت داد تا از يك مرد در لباس زنانه در فيلمش استفاده بكند. با نمايش اين فيلم دوباره گروه ناقدان هميشگي فريادهاي وااسفاهايشان درآمد و همين باعث شد تا فيلم مجوز نمايش و اكران عمومي نگيرد. بهار سال 74 بود كه خبرهاي درگوشي از آمدن فيلم «آدم برفي» به بازار خبر مي‌داد. كپي بدون كيفيتي كه آن روزها مشتري‌هاي زيادي داشت و در ديد و بازديدهاي نوروزي شده بود نُقل نَقل مجالس. بعد از چندماهي يك نسخه ديگر از اين فيلم به بازار آمد كه حتي بخش‌هاي سانسوري آن را هم دربر مي‌گرفت و كيفيت بهتري داشت. بالاخره سال 76 و بعد از روي كار آمدن دولت خاتمي «آدم برفي» توانست مجوز اكران بگيرد و فروش خوبي هم داشته باشد به مدد همان تبليغاتي كه از طريق كپي‌هاي كم كيفيتش داشت و سروصداها و جنجال‌هاي موقع اكرانش. اين روزها هنوز حرفي از همه‌گير شدن بازار فيلم‌هاي قاچاق نبود و هنوز براي به دست آوردن چنين فيلم‌هايي بايد از هفت خوان رستم مي‌گذشتي و كلي استرس و ترس را به جان مي‌خريدي.
***
مارمولك: ركورد
در جشنواره فيلم فجر سال 82 فيلمي از كمال تبريزي به نمايش درآمد كه خيلي‌ها آن را تحسين كردند و خيلي‌هاي ديگر هم عليه‌اش موضع گرفتند. «مارمولك» فيلمي بود كه فروشش تضمين شده به نظر مي‌رسيد. همان روزهاي بعد از جشنواره بود كه زمزمه‌هايي از آمدن سي‌دي‌هاي اين فيلم، البته به صورت پرده‌اي، شنيده شد و اين نسخه به دست بعضي‌ها هم رسيد، اما همه‌گير نشد. بهار سال 83 براي اكران عمومي تعيين شد و فيلم به نمايش درآمد و در كمتر از دو هفته توانست به ركورد فروش بيش از 700 ميليون تومان برسد. به دليل موضوع خاص فيلم فشارهاي خارجي باوجود حذف‌هايي كه براي گرفتن مجوز روي آن اعمال شده بود، روزبه‌روز بيشتر مي‌شد و همين هجمه سرانجام باعث شد مارمولك بعد از سه هفته از روي پرده‌ها برداشته شود و حتي اجازه پخش آن را در شهرستان‌ها ندهند. كه اگر اين اتفاق نمي‌افتاد احتمالاً اين فيلم ركورد فروش گيشه را تا امروز به دست مي‌آورد. خبر برداشته شدن فيلم از اكران باعث شد تا بار ديگر بازار سي‌دي‌هاي پرده‌اي اين فيلم داغ بشود و بعد از مدتي هم كار با كيفيت عالي و بدون سانسورهاي اعمال شده و به صورت كامل به بازار بيايد. مي‌شود به جرأت گفت تقريباً هيچ‌كس در ايران پيدا نمي‌شود كه اين فيلم را حداقل يك بار نديده باشد. اين اتفاق باعث شد تا سود فروش مارمولك به جيب كساني برود كه هيچ نقشي در توليد اين اثر نداشتند؛ انگل‌هاي سينمايي.
***
كما: يك داستان تكراري
دقيقاً چيزي مثل همين جريان هم براي فيلم كما اتفاق افتاد. بعد از چند روز كه از اكران فيلم مي‌گذشت، ايرادهايي بر آن وارد شد و در ادامه اكران چند صحنه از آن را كم كردند. اين اتفاق باعث شد كه در هفته سوم اكران اين فيلم صداي «كما بدون سانسور» بشود نوايي كه هر روز از كنار خيابان‌ها مي‌شنيديم. همين اتفاق روي فروش كلي فيلم هم تأثير زيادي گذاشت. اينجا بود كه قاچاق فيلم‌هاي سينمايي ايران وارد مرحله جديدي شد؛ قاچاق فيلم‌هاي روي پرده.
* * *
آفسايد: آغاز فصلي ديگر
با آمدن مؤسسه‌هاي ارائه فيلم‌هاي مجاز حضور فيلم‌ها در بازار كم‌كم عادي‌تر كه شد و تو مي‌توانستي اگر بخواهي فيلمي اكران شده را ببيني آن را راحت‌تر به دست بياوري. بازار قاچاق فيلم هم محدود مي‌شد به فيلم‌هاي قديمي، هاليوودي و باليوودي. با همه‌گير شدن تكنولوژي سي‌دي و بعد از آن DVD كار كپي و تكثير فيلم‌ها بالا گرفت و فيلم‌ها راحت‌تر در بازار عرضه مي‌شدند. فيلم‌هايي كه مجوز اكران عمومي نمي‌گرفتند هم طبق همين فرمول و مثل روزهاي گذشته راحت‌تر به دست مخاطبان مي‌رسيد. كارهاي جعفر پناهي و عباس كيارستمي اغلب جزو همين دسته بودند. «دايره» و «طلاي سرخ» بعد از كلي سروصداي مطبوعاتي به خاطر موفقيت‌هاي بين‌المللي‌شان روي زبان‌ها افتادند و به زودي وارد اين بازار شدند «ده» عباس كيارستمي هم همين‌طور. اين روال همين‌طور پيش رفت تا رسيديم به فيلم «آفسايد» جعفر پناهي. فيلمي كه در هياهوي فوتبالي آن روزها و براي نشان دادن حضور دخترها در استاديوم‌هاي ورزشي ساخته و در اكران جشنواره هم با اقبال عمومي روبه‌رو شد، اما به دلايلي مجوز نمايش نگرفت و مثل خيلي ديگر از فيلم‌هاي پناهي روانه بساط دست‌فروش‌ها شد، درست در همان روزهايي كه با دست پر از جشنواره برلين به ايران بازگشت.
* * *
يكي دو سال قبل: ماراتن
حالا ديگر بازار از فيلم‌هاي اكران نشده و شده قديمي اشباع شده. بازار فيلم‌هاي هاليوودي و غيره هم مشتريان خودش را دارد. سليقه عمومي هم تغيير كرده و فيلم‌هاي خصوصي مردم هم در بازار به وفور پيدا مي‌شود. حالا نوبت فيلم‌هاي روي پرده است. «اخراجي‌ها» به فروش قابل قبولي در گيشه‌ها رسيده و اميد رسيدن به يك ركورد فروش را دارد. يكهو خبر مي‌رسد كه سي‌دي‌هاي قاچاق فيلم در بازار پخش شده‌اند و... تهيه‌كننده اعلام مي‌كند كه همين مسئله روي فروش فيلم تأثير منفي گذاشته و پي‌گيري‌ها براي پيدا كردن عوامل اين حركت شروع مي‌شود.
بعد از مدت‌ها دستگاه‌هاي نظارتي به اين فكر مي‌افتند كه بايد با اين مسئله به صورت جدي برخورد كنند هر چند كه تا پيش از اين هم براي چند فيلم در حال اكران ديگر هم چنين اتفاقي افتاده بود،اما كسي به آن توجهي نداشت،تا اين مورد و... براي مبارزه با قاچاق و كپي فيلم‌هاي ايراني در حال اكران يك قاضي حكم دستگيري متخلفان و پلمب محل فروش اين اقلام را صادر كرد. در همين روزهاست كه خبر پي‌گيري اين مسئله توسط دو مأمور بلندپايه پليس مي‌آيد. خود جامعه هنري سينما هم كه بارها اعتراضشان را به اين مسئله اعلام كرده‌اند، تصميم مي‌گيرند در تجمعي اين اتفاقات را به صورت منسجم و همراه با هم محكوم كنند. تجمعي كه از ساعت 10:30 صبح 29 خردادماه 86 آغاز شد و تا ساعت يك بعدازظهر در باغ فردوس و محل خانه سينما ادامه پيدا كرد و در آن چهره‌هاي عرصه‌هاي مختلف سينما حضور داشتند. رضا ميركريمي به عنوان مديرعامل خانه سينما و يكي از فعالان اين حوزه در اين تجمع گفت: «بي‌تفاوتي‌اي كه در اين حوزه ديده مي‌شود، افراط در سياست‌زدگي و اقتصادزدگي، حوزه فرهنگ را در بوته فراموشي سپرده و همچنان سينما در كشور جايگاه مناسبي ندارد. متأسفانه ما شعار فرهنگي مي‌دهيم، اما رويكرد فرهنگي نداريم و اين بي‌تفاوتي باعث شده اين تجمع را برگزار كنيم تا نشان بدهيم سينما زنده است و مطالباتي دارد...» رضا كيانيان هم يكي ديگر از سخنرانان اين جلسه بود و اعتقاد داشت كه كاملاً مشخص است، معضل سي‌دي قاچاق چه بر سر سينماي ايران آورده. او خطاب به مردم ايران گفت: «وقتي كه سي‌دي قاچاق استفاده مي‌كنيد، درست است كه در خانه راحت آن را تماشا مي‌كنيد، اما بدانيد با ادامه اين روند بعد از مدتي سينما تعطيل خواهد شد و ديگر نمي‌توانيد فيلم و ما را ببينيد.» در اين تجمع چهره‌هاي سياسي‌اي مثل محمدرضا جعفري‌جلوه معاونت سينمايي وزارت ارشاد و اميررضا خادم عضو كميسيون فرهنگي مجلس هم حضور داشتند. خادم در آن روزها خبر از ارائه مصوبه‌اي به مجلس داد كه در آن قرار بود با موضوع قاچاق فيلم برخورد شود. رويا تيموريان، عليرضا رئيسيان، كيومرث پوراحمد، فرشته طائرپور و عليرضا داوودنژاد از ديگر سخنرانان اين تجمع بودند. هنرمندان در پايان تجمع اعتراض‌آميز خود به وضعيت بازار سي‌دي‌هاي قاچاق بيانيه‌اي را هم در اين زمينه صادر كردند كه در آن تأكيد شده بود كه اعتراض اهالي سينماي ايران در دفاع از حقوق حقه خود تا حصول پاسخ ادامه خواهد داشت.
بعد از اين اعتراضات، اما همچنان عرضه فيلم‌هاي قاچاق در حال اكران ادامه داشت و دامنگير فيلم‌هايي مثل نقاب، مهمان، سنگ، كاغذ، قيچي و... شد.
در همين اثنا سردار رادان خبر از اجراي طرحي چهار مرحله‌اي براي مبارزه با قاچاق فيلم‌هاي ايراني در بازار داد و اعلام كرد كه در روز اول اجراي اين طرح 150 هزار نسخه از اين سي‌دي‌ها كشف و ضبط شده‌اند. او ادامه داد: «واحدهاي صنفي متخلف كه اقدام به توزيع اقلام فرهنگي قاچاق بكنند، به طور يقين از سوي نيروي انتظامي پلمب شده و پرونده آنها به دستگاه قضايي ارسال مي‌شود.»
با اين اقدام نيروي انتظامي پاي سي‌دي‌هاي قاچاق از خيلي از مغازه‌ها برچيده شد، اما دست‌فروش‌ها همچنان بودند و حتي بر تعدادشان هم افزوده شد.
* * *

نقاب: جنجال
يكي از بحث‌هاي هميشگي روي قاچاق فيلم‌ها اين بوده كه نسخه‌هاي با كيفيت آنها از كجا مي‌آيد؟ سؤالي كه پاسخ‌هاي فراواني دارد و نمي‌شود همه آنها را هم نوشت. شايد كپي دي‌وي‌دي‌هايي كه براي سينماها ارسال مي‌شود، يكي از آنها باشد و شايد هم...
فيلم «نقاب» بعد از كلي حاشيه دوروبرش و بعد از كلي اصلاحيه بالاخره به اكران عمومي رسيد، اما بعد از يكي دو روز كه از نمايشش گذشت، صداي عده‌اي درآمد و ارشاد هم ادامه اكران آن را منوط به اعمال تغييرات جديد دانست و در نامه‌اي رسماً به خاطر پخش اين فيلم با اين صحنه‌ها از مردم عذرخواهي كرد. همين اتفاق باعث شد تا سي‌دي‌هاي نقاب به فاصله‌اي خيلي كم در بازار پخش شود؛ البته با يك تفاوت عمده با فيلم روي پرده، بدون هيچ‌گونه اعمال سانسوري؛ يعني نسخه اوليه فيلم. همان روزها خبري دهان به دهان گشت كه صحت آن را هم نمي‌شد تأييد كرد. اين‌كه اين همان نسخه‌اي است كه به شوراي نظارتي ارسال شده بود و... به هر حال بر سر «نقاب» هم همان آمد كه بر سر ديگران آمده بود.
***
سنتوري: فاجعه
بعد از حادثه بالا و پي‌گيري‌هاي زياد چند وقتي مي‌شد كه خبر داغي در بازار فيلم‌هاي قاچاق نبود. البته دست‌اندركاران اين تجارت به كار خودشان مشغول بودند و در روزهاي پاياني اكران فيلم‌ها همچنان آنها را عرضه مي‌كردند. اما چون فيلم پر سروصدايي اكران نشده بود، خبر خاصي هم در اين بازار يافت نمي‌شد.
«سنتوري» داريوش مهرجويي بعد از جشنواره بيست و پنجم ماه‌ها بود كه انتظار مجوز اكران را مي‌كشيد و بارها و بارها براي اصلاح رفت و آمد و كلي هم با نسخه اوليه‌اش تغيير كرد. اما همچنان اجازه اكران عمومي نمي‌گرفت. نسخه اوليه اين فيلم در چند جشنواره خارجي هم نمايش داده شد و بازخوردهاي خوبي در بين مخاطبان آن داشت و در جشنواره خودمان هم سيمرغ بهترين بازيگر مرد را براي بهرام رادان به ارمغان آورد اما... همه اميدوار و منتظر مجوز اكران اين فيلم بوديم كه ناگهان خبري مثل بمب در شهر و كشور صدا داد. نسخه كامل و با كيفيت «سنتوري» بدون هيچ كم و كاستي و حتي با زيرنويس انگليسي به بازار عرضه شد. و اين سور جديد قاچاقچيان فيلم به همه ما بود؛ پخش يك فيلم پيش از اكران عمومي آن هم با كيفيت عالي. داريوش مهرجويي و تهيه‌كننده كار فرزاد فرازمند تعجب‌زده از اين اتفاق هيچ حرفي براي گفتن نداشتند و فقط تعجب خودشان را از اين اتفاق اعلام مي‌كردند و بعد از چند روز به پيشنهاد روزنامه اعتماد ملي شماره حساب مشتركي را منتشر كردند و از مردم خواستند حالا كه دارند اين فيلم‌را در خانه‌هايشان نگاه مي‌كنند لااقل پول بليت‌آن را به اين حساب واريز كنند تا بيشتر از اين به عوامل توليد كننده فيلم ضربه وارد نشود. البته آنها در روزهاي اول اين اتفاق تقاضاي اجازه اكران اورژانسي فيلم را با ارشاد مطرح كردند، اما گويا تا حالا جواب خاصي در اين زمينه نگرفته‌‌اند. در همين بين و در همين روزها ابراهيم داروغه‌زاده، دبير ستاد مبارزه با تكثير و توزيع غيرمجاز محصولات سينمايي، از مكاتباتي درباره پخش غير مجاز فيلم «سنتوري» با دادستاني، نيروي انتظامي و وزارت اطلاعات خبر داد و گفت: «با فعاليت اين ستاد در معاونت امور سينمايي و سمعي و بصري در يك سال گذشته امنيت خاطر قابل قبولي براي اهالي صبور سينماي ايران ايجاد شده بود كه متأسفانه با توزيع غير مجاز «سنتوري» كه از طريق يك فعاليت اينترنتي خارج از كشور انجام شده بود، اين فضاي امن بار ديگر از سوي دشمنان سينماي ايران تهديد شده است. ما وظيفه خود مي‌دانيم تا با عوامل اين حركت ناشايست ضد فرهنگي تا احقاق حقوق همه خسارت ديدگان برخورد قاطع نماييم و اميدواريم كه با همكاري همه اين مشكل به شكل قابل قبولي حل و فصل شود.»
عليرضا داوودنژاد هم در نامه‌اي بلند بالا به اين موضوع اعتراض كرد. او در بخش‌هايي از اين نامه گفت: «آن‌چه را كه مي‌توان دشمني با سينماي ايران خواند، بيش از آن‌كه ناشي از اميال و اراده‌هاي شخصي باشد، وابسته به گرايشاتي است كه در حوزه «قدرت» به مفهوم معاصر آن قابل تعريف است. مثلاً در ايران رويكرد اغلب حاكمان به موضع قدرت، حاكي از گرايش آنها به سلب‌اختيار از اراده عمومي و انحصار قدرت به صورتي متمركز در دست پادشاه بوده است؛ و اين درست برعكس آن چيزي است كه ما بعد از انقلاب از امام (ره) ديديم و آن تمايل به توزيع قدرت در بين همه آحاد ملت بود.» او در ادامه نوشته‌اش اضافه مي‌كند: «گرايش به تمركز و انحصار در قدرت هيچ‌پايگاه مستقلي را در قلمرو توليد فرهنگي تاب نمي‌آورد. مگر آن‌كه آن را با لطايف‌الحيل به انفعال و تقليد بكشاند و از اين طريق محصولات آن را خنثي، بي‌اثر و محروم از مخاطب كند. خانه‌نشين كردن نيروهاي خوش قريحه و متخصص و خلاق جدايي انداختن بين زندگي بومي و فيلم داخلي، سخت كردن امر توليد فيلم، كاهش پشتيباني رسانه‌اي و تبليغاتي، عقب نگاه داشتن سخت‌افزاري، واگذار كردن بازارهاي ويديويي و تلويزيوني و ماهواره‌اي به آثار خارجي و بالاخره غلبه بخشيدن به سلطه فيلم‌هاي خارجي در تالارهاي نمايش داخلي روندي قابل شناسايي است كه براي به زمين زدن هنر و سينما در هر كشور مبتكر و خلاقي توسط سلطه‌جويان طراحي و اعمال شده و مي‌شود.
به اين ترتيب ما مي‌توانيم عملكرد افراد، گروه‌ها و مديريت‌ها را در شيوه برخورد آنها با توليد كالاهاي فرهنگي داخلي ارزيابي كنيم و عواقب و آثار اين عملكرد‌ها را در ارتباط با منافع و مصالح ملي بسنجيم و دربيابيم.
آيا جرياناتي كه فيلم‌سازان نخبه ما را نشانه مي‌گيرند و بي‌اعتنا به شخصيت، عواطف و عمر محدود آنها براي خدمت به سرزمين خويش هر گونه ضربه‌اي را نثار روح و روان و داشته‌هاي آنها مي‌نمايند، در جرگه دشمنان هنر و فرهنگ اين سرزمين تعريف نمي‌شوند و دانسته‌و نادانسته آب به آسياب قدرت‌هاي سلطه‌جو نمي‌ريزند و در جهت براندازي فرهنگي اين ممكلت گام بر نمي‌دارند؟ داريوش مهرجويي را بسياري از ما مي‌شناسيم و مي‌دانيم كه فيلم‌سازي پيشگام و اثرگذار و تعيين كننده در شكل‌گيري سينماي ملي ايران بوده است. او فيلم «گاو» را در شرايطي توليد كرد كه سينماي ايران در زير تسلط كليشه‌هاي وارداتي پرپر مي‌زد و حيات زنده و جاري ما ايرانيان به ندرت فرصت مي‌يافت كه ردپايي بر‌آثار سينمايي كشور برجا بگذارد.
«هالو»، «دايره مينا»، «اجاره‌نشين‌ها»، «هامون»، «پري»، «سارا»، «ليلا»، «مهمان مامان» نمونه‌هايي ديگر از آثار اين فيلم‌ساز يگانه سينماي ايران است كه هر كدام خشتي ماندگار از بناي انكارناپذير سينماي ملي ما را ساخته و برجا گذاشته است.
ما اكنون مي‌شنويم كه داريوش مهرجويي، بعد از ناكام ماندن از نمايش آخرين فيلم خود در سالن‌هاي سينماي كشور امروز بايد شاهد باشد كه دار و دسته‌هاي تبهكار و جاني همان فيلم را به تاراج مي‌برند و با انتشار ويديويي قاچاق آن مي‌روند كه به بهره‌برداري‌هاي ميليارد توماني دست پيدا كنند و به دست خالي مهرجويي و ديگراني كه براي تهيه اين فيلم از جان و مال مايه گذاشتند، بخندند.
شنيدن اين خبر چه احساسي را در شما برمي‌انگيزد و چه انديشه‌اي را از ذهنتان عبور مي‌دهد؟
آيا نحوه برخورد هر يك از ما با چنين ماجراهايي نمي‌‌تواند پرده از نيتمان نسبت به مصالح و منافع ملي كشورمان بردارد؟ ضربه زدن به يك هنرمند بي‌بديل و يك استاد كم‌نظير در حوزه فرهنگ ايران زمين چه كساني را غمگين و چگونه افرادي را شاد مي‌كند؟‌آيا امكان دفاع جدي و مستمر از سينماي ايران وجود ندارد؟‌ما براي بازگرداندن‌ده‌ها ميليون مخاطب به تاراج رفته توسط فيلم‌هاي ويديويي و ماهواره‌اي خارجي به بازار محصولات داخلي چه راه و رسمي را در پيش گرفته‌ايم؟ آيا در جهان امروز اسلامي‌تر از سينماي ايران سينمايي وجود دارد؟!»
سرو صداها پيرامون توزيع غيرمجاز «سنتوري» ادامه دارد. عده‌اي از طرفداران مهرجويي در خانه هنرمندان در اعتراض به اين عمل تجمع مي‌كنند. مهرجويي اعلام مي‌كند هر كسي كه اين فيلم را به صورت غيرمجاز ببيند، نفرين مي‌كند. هر كس هم از راه مي‌رسد حرفي در اين باره مي‌زند. اما همچنان در كنار خيابان‌هاي شهر آواي «سي‌دي «سنتوري» رسيد» را مي‌شنويم. آواي ناخوشي كه خيلي از ما براي كنجكاوي هم كه شده به آن گوش مي‌دهيم و به طرفش مي‌رويم. و اين طوري نتايج زحمات شبانه‌روزي عوامل يك فيلم رو به فنا مي‌رود و انگار هيچ كاري از دست هيچ كس هم برنمي‌آيد! هيچ كاري. و انگار اين سرنوشت محتوم سينماي ماست كه كناري بنشينيم و با غصه به اضمحلال آن نگاه كنيم. انگار...

***
فردا؟
نمي‌دانم، نمي‌دانيم قرار است چه سور ديگري بخوريم. اميدواريم اين بار ما برنده باشيم. اميدواريم... آقايان مسئول لطفاً به داد اين سينماي رو به موت برسيد كه نفس‌هايش به شماره افتاده و صداي خس‌خس سينه‌اش بدجوري به گوش مي‌رسد. لطفاً به داد دل اين سينما و ما گوش كنيد و تمهيدي بينديشيد.
لطفاً...

Labels: 40cheragh, cinema, note, report